انواع کودها

بصورت عموم دو نوع کود جهت تامین ضروریات ومواد غذائی نباتات وجود دارد که عبارت اند از کودهای کیمیاوی وکود های عضوی که هرکدام از این نوع کود ها دارای انواع واقسام مختلفی میباشند که در سلاید های بعدی بصورت مفصل تشریح میگردد.

کودهای کیمیاوی

در کل سه عنصرعمده ومهم مواد غذائی برای نباتات جود دارد که عبارت اند از نایتروجن، فاسفورس وپوتاشسم میباشد وبصورت اختصاری بنام (N.P.K) یاد میشود، این عناصر عمده ومهم ازجمله مواد غذای عمده نباتات می باشند که بصورت کود کیمیاوی درکارنجات تولید ودراختیارزارعین گذاشته میشود. بعضی ازاین کودها یکی از سه عنصر فوق را دارا میباشد مانند یوریا که تنها ۴۶٪ نایتروجن دارد وبعضی از کودهای DAP یا دای امونیم فاسفیت که مقدار نایتروجن وفاسفورس درآنها متفاوت است بصور مثال.

کود یوریا  (کود سفید)

کود یوریا عبارت از کود نایتروجن دار میباشد که نایتروجن یکی از سه عنصر عمده غذائی نبات میباشد کود یوریا سبب رشد وانکشاف قسمت های سبز نبات میشود و بصورت کل میتوان گفت که کود یوریا در رشد ونموی علفی نبات رول عمده را بازی میکند.

کمبود نایتروجن در نبات:

در صورتیکه خاک از لحاظ نایتروجن فقیر باشد، و کودهای نایتروجن دار به زمین علاوه نگردد سبب خسارات ذیل به مصحولات میگردد.

• نمو آهسته صورت می گیرد ونبات کوچک می ماند .
• برگ ها کم رنگ بنظر می رسد .
• نباتات کمتر بوته می زنند و تعداد خوشه ها کم می شود .
• تعداد برگ ها کم وپهنه های برگ ها خورد می ماند .
• محصولات قبل از موعد معینه پخته شده وحاصل کم می شود .
• مقدار پروتین و قند دردانه کم گردیده وکیفیت آن پائین می آید .

کود دای امونیم فاسفیت DAP یا (کود سیاه)

کود دای امونیم فاسفیت یا DAP که بنام کود سیاه نیز معروف است درقسمت تشکیل سیستم منظم ریشه، افزایش محصولات وکیفیت حاصل رول مهمی را بازی میکند، خاک های که از نظر مواد غذائی (فاسفورس) فقیر باشد و کود فاسفرس دار به زمین علاوه نگردد سبب زیان های ذیل به نبات میگردد.

• ریشه ها نموی کافی نمی کنند .
• بوته کم رشد می ماند.
• دانه ها رشد نمی کنند.
•  محصول پائین می آید .
• ساقه برنگ بنفش دیده می شود

کود پوتاشیم یا کود (گلابی)

کودهای پوتاشیم دار یا کودهای گلابی در افغانستان خیلی معمول نیست بخاطریکه خاک های افغانستان بقدر کافی دارای ماده غذائی K یا پتاشیم میباشد، اما در بعضی کشورها خاک های زراعتی آنها از لحاظ پتاشیم نیز فقیر است بطور مثال کشور ایران علاوه برکود سیاه وسفید از کود گلابی یا کود پتاشیم دار نیز استفاده میکنند، زیرا در اکثر مناطق ایران خاکهای زارعتی از لحاظ مواد پتا شیمی نیز ضعیف میباشد. از مفدیت های این کود اینست که نبات را در مقابل امراض نباتی مقاوم میسازد و کیفیت حاصلات را نیز خوب میکند.

مقدار وزمان مصرف کود

مقدار مصرف کود درتمام خاک ها وبرای همه نباتات یکسان نبوده بلکه نظر به آب وهوا ،زمان مصرف ،شیوه مصرف ،نوع نبات ونوع خاک تفاوت دارد هرچی شرایط برای رشد ونموی نبات مساعد باشد به همان اندازه کود بیشتر ضرورت است .همچنین درشرایط موجودیت آب وآبیاری کافی که شست وشو بیشتر صورت می گیرد وبه کود زیاد تر نیز ضرورت است. هر نبات نظر به ضرورت خود عناصر غذای را از خاک می گیرد. مقدار مصرف عناصر نظر به مرحله رشد نبات نیز متفاوت است ، مصرف کود پس از گرده افشانی کم می شود. بعضی نباتات به یک عنصر کمتر وبه عنصر دیگر بیشتر ضرورت دارد مثلا فامیل حبوبات که به نایتروجن کمتر نسبت به فاسفورس ضرورت دارند. مقدار کود نظر به نوع خاک نیز تفاوت دارد درخاک های ریگی که شست وشو سریعتر صورت می گیرد نیاز کودی نیز زیاد است ومصرف کود باید در چند مرحله صورت بگیرد تا از دسترس گیاه خارج نگردد. درمقدار وزمان مصرف کود چندین عوامل (نوع نبات ،مرحله رشد، نوع خاک، مقدارآبیاری ومسایل اقتصادی ) دخیل است وهردهقان نظر به تجارب خود با درنظر داشت نوع خاک ونوع گیاه ومقدار آبی که دراختیار دارند مقدار کود را تعین ومصرف می نمایند .

کود های عضوی

هرماده عضوی که بوسیله موجودات ذره بینی خاک قابل تجزیه باشد، می توان آنرا به عنوان کود عضوی بکاربرد. کودهای عضوی به موادی گویند که از لاشه وبقایای حیوانی، نباتی، فضولات حیوانات وانسان ها وزوائد زندگی آنها بوجود آمده باشد. خاکهای که تا ۲فیصد مواد عضوی داشته باشد فقیر وخاکهای که بیش از ۴ فیصد مواد عضوی داشته باشد خاکهای غنی اند، کودهای تازه حیوانی حاوی موادی اند که بنام امونیاک یاد میشود که برای نبات مضر است باید مرحله اولی پوسیدن وتجزیه شدن خودرا گذشتانده باشد. کود های عضوی از سه منبع (فضولات حیوانی، مواد زائده، بقایای نباتی ) بدست می آید، لذا می توان کودهای عضوی را به سه گروپ (کود حیوانی، کمپوست وکود سبز) تقسیم نمود .

کود حیوانی

کود حیوانی را می توان از منابع مختلف تهیه نمود، کود حیوانی مجموعه از مواد بستری (مدفوع گاو، گوسفند، مرغ ویا هرحیوان دیگر) می باشد که از پرورش ونگهداری حیوانات بدست می آيد، مدفوع حیوانات وپرندگان کود حیوانی می باشد. مخلوطی از مدفوعات حیوانات ومواد داخل طویله کود حیوانی است مقدار عناصر درکود حیوانات مختلف متفاوت است

کود سبز:

نباتات سبز، تازه ونپوسیده که به مقصد افزایش مواد عضوی خاک کشت شده وبصورت تازه بخاک برگردانده می شود کود سبز گفته می شود. عمل برگرداندن دوباره نباتات سبز را بخاک کود سبز دادن گویند. منظوراز کود سبز قلبه کردن زمین کشت شده از نبات مخصوص و نبات را درخاک پس از رشد کافی وبدون رفع حاصل دفن کردن است. کود سبز قبل از تولید تخم ودرحال شادابی بزیر خاک میگردد. از زمان های قدیم برگرداندن نباتات سبز به منظور تقویت واصلاح مزارع طریقه معمولی دهاقین بوده است درکشور ما برای تقویت خاک فالیزکاری سبزی کاری بوته های اسفند را زیر ریشه نباتات مذکور زیر خاک می کنند. درمزارع شالی از تلخه، خاربزی، خارشتری  وبوته استفاده می کنند. خلاصه کود سبز یعنی استفاده از نباتات زنده وکامل به عنوان کود عضوی میباشد.

اهداف استفاده از کود سبز

• ازدیاد حجم مواد عضوی درخاک معادل ضایعات مواد عضوی توسط نبات کشت شده.
• ممانعت شست شوی مواد عضوی از خاک .
• ازدیاد نایتروجن ترکیبی (اگر از نباتات لیگیوم جهت کود سبز استفاده شده باشد).
• افزایش ماده عضوی درخاک .
• جلوگیری از فرسایش خاک .
• مبارزه با علف های هرزه .

نباتات کود سبز

نباتاتی که بمقصد کود سبز استفاده میگردد باید دارای خواص ذیل باشد.

1)     سریع رشد کند.

2)     شاخ وبرگ فراوان وپرآب داشته باشد.

3)     درخاک فقیر رشد کرده بتواند.

مهمترین نباتات که به عنوان کود سبز مورد استفاده قرار می گیرند عبارت از

1. سویا بین
2. انواع لوبیا
3. جودر
4. شبدر
5. جو
6. گندم

کمپوست

کمپوست را می توان از کاه وپخل باقیمانده غلات، علف های هرزه، برگ درختان، زباله های شهری، لجن فاضلاب، بقایای چوب بری ها، بقایای کشتارگاها وهرماده که قابل تجزیه باشد تهیه نمود.

طریق تهیهء کمپوست

تهیه کمپوست به دوشیوه صنعتی وغیر صنعتی صورت می گیرد ودرافغانستان کارخانه تولید کمپوست هنوز رایج نیست. به شیوه غیر صنعتی تهیه کمپوست بطورکلی یکسان است، طوریکه قبلاً نیز تذکر داده شد کمپوست ازبقایای گیاهی، بقایای کارخانجات، لجن فاضلاب، زباله های شهری وبقایای حیوانی تهیه می شود از مواد فوق هرکدام در اختیارما قرار داشته باشد تهیه کمپوست از آنها بطورکلی به طریقه زیر می باشد.

1. مواد کمپوست را به ضخامت ۷ تا ۱۰ سانتی متر روی سطح زمین یا حفره قرار می دهیم .
2. برای هر سطل مواد کمپوست ۱۰۰ گرام کود فاسفورس دار ۴۰ گرام یوریا می پاشیم .
3. روی لایه آب می پاشیم تا خوب مرطوب شود .
4. بطور متناوب روی هرلایه خاک ویا کود حیوانی اضافه می نمایم اگر از کود حیوانی استفاده می شود لازم نیست کود یوریا مصرف گردد اما مصرف کود فاسفورس دار حتمی است .

مواد کمپوست شده  را همیشه مرطوب نگهداشته وهر ۲ تا ۴ هفته یکبار زیرورو می نمایم.
6. خیلی زیرورونشود که حرارت آن از بین می رود وعامل بیماریزا زنده می ماند.
کمپوست وقتی آماده مصرف است  که مواد استفاده شده کاملا پوسیده وپودر شده باشد. مدت پوسیدو وپودر شدن نظر به مواد کمپوست فرق می کند. زباله های شهری مدت شش هفته  وخاک اره ممکن چند ماه را دربربگیرد تا بپوسد وپودر گردد دراثنای تجزیه دراثر فعالیت مایکروارگانیزم ها بوی نامطلوب از کمپوست خارج می گردد وتکثیر مگس وپشه زیاد می شود برای کم کردن بوی آن مواد هوا داده شود وبرای از بین بردن حشرات از حشره کش استفاده گردد.

کود را به عبارات مختلف تعریف نموده اند بطور مثال. کود مادهء است که برای تامین مواد غذ ای مورد ضرورت نباتات بصورت مستقیم به خاک اضافه می شود.  کود جهت رشد ونمو ویا بهتر شدن کیفیت محصولات نباتی مصرف می شود. موادیکه برای بالابردن حاصلخیزی خاک به زمین داده میشود تا رشد ونموی نباتات را تقویت نموده وتولید را افزایش دهد کود گفته می شود. جهت رشد مطلوب وبه دست آوردن حد اکثر محصول لازم  است از کود های با کیفیت کیمیاوی وعضوی جهت تامین مواد غذائی نبات استفاده گردد.

کود به اندازه مناسب باید مصرف شود، مصرف غیر ضروری کود نه تنها برای نبات مفید نیست بلکی اقتصادی نبوده  وخساراتی نیز در بر دارد.

انواع کودها

بصورت عموم دو نوع کود جهت تامین ضروریات ومواد غذائی نباتات وجود دارد که عبارت اند از کودهای کیمیاوی وکود های عضوی که هرکدام از این نوع کود ها دارای انواع واقسام مختلفی میباشند که در سلاید های بعدی بصورت مفصل تشریح میگردد.

کودهای کیمیاوی

در کل سه عنصرعمده ومهم مواد غذائی برای نباتات جود دارد که عبارت اند از نایتروجن، فاسفورس وپوتاشسم میباشد وبصورت اختصاری بنام (N.P.K) یاد میشود، این عناصر عمده ومهم ازجمله مواد غذای عمده نباتات می باشند که بصورت کود کیمیاوی درکارنجات تولید ودراختیارزارعین گذاشته میشود. بعضی ازاین کودها یکی از سه عنصر فوق را دارا میباشد مانند یوریا که تنها ۴۶٪ نایتروجن دارد وبعضی از کودهای DAP یا دای امونیم فاسفیت که مقدار نایتروجن وفاسفورس درآنها متفاوت است بصور مثال.

کود یوریا  (کود سفید)

کود یوریا عبارت از کود نایتروجن دار میباشد که نایتروجن یکی از سه عنصر عمده غذائی نبات میباشد کود یوریا سبب رشد وانکشاف قسمت های سبز نبات میشود و بصورت کل میتوان گفت که کود یوریا در رشد ونموی علفی نبات رول عمده را بازی میکند.

کمبود نایتروجن در نبات:

در صورتیکه خاک از لحاظ نایتروجن فقیر باشد، و کودهای نایتروجن دار به زمین علاوه نگردد سبب خسارات ذیل به مصحولات میگردد.

• نمو آهسته صورت می گیرد ونبات کوچک می ماند .
• برگ ها کم رنگ بنظر می رسد .
• نباتات کمتر بوته می زنند و تعداد خوشه ها کم می شود .
• تعداد برگ ها کم وپهنه های برگ ها خورد می ماند .
• محصولات قبل از موعد معینه پخته شده وحاصل کم می شود .
• مقدار پروتین و قند دردانه کم گردیده وکیفیت آن پائین می آید .

کود دای امونیم فاسفیت DAP یا (کود سیاه)

کود دای امونیم فاسفیت یا DAP که بنام کود سیاه نیز معروف است درقسمت تشکیل سیستم منظم ریشه، افزایش محصولات وکیفیت حاصل رول مهمی را بازی میکند، خاک های که از نظر مواد غذائی (فاسفورس) فقیر باشد و کود فاسفرس دار به زمین علاوه نگردد سبب زیان های ذیل به نبات میگردد.

• ریشه ها نموی کافی نمی کنند .
• بوته کم رشد می ماند.
• دانه ها رشد نمی کنند.
•  محصول پائین می آید .
• ساقه برنگ بنفش دیده می شود

کود پوتاشیم یا کود (گلابی)

کودهای پوتاشیم دار یا کودهای گلابی در افغانستان خیلی معمول نیست بخاطریکه خاک های افغانستان بقدر کافی دارای ماده غذائی K یا پتاشیم میباشد، اما در بعضی کشورها خاک های زراعتی آنها از لحاظ پتاشیم نیز فقیر است بطور مثال کشور ایران علاوه برکود سیاه وسفید از کود گلابی یا کود پتاشیم دار نیز استفاده میکنند، زیرا در اکثر مناطق ایران خاکهای زارعتی از لحاظ مواد پتا شیمی نیز ضعیف میباشد. از مفدیت های این کود اینست که نبات را در مقابل امراض نباتی مقاوم میسازد و کیفیت حاصلات را نیز خوب میکند.

مقدار وزمان مصرف کود

مقدار مصرف کود درتمام خاک ها وبرای همه نباتات یکسان نبوده بلکه نظر به آب وهوا ،زمان مصرف ،شیوه مصرف ،نوع نبات ونوع خاک تفاوت دارد هرچی شرایط برای رشد ونموی نبات مساعد باشد به همان اندازه کود بیشتر ضرورت است .همچنین درشرایط موجودیت آب وآبیاری کافی که شست وشو بیشتر صورت می گیرد وبه کود زیاد تر نیز ضرورت است. هر نبات نظر به ضرورت خود عناصر غذای را از خاک می گیرد. مقدار مصرف عناصر نظر به مرحله رشد نبات نیز متفاوت است ، مصرف کود پس از گرده افشانی کم می شود. بعضی نباتات به یک عنصر کمتر وبه عنصر دیگر بیشتر ضرورت دارد مثلا فامیل حبوبات که به نایتروجن کمتر نسبت به فاسفورس ضرورت دارند. مقدار کود نظر به نوع خاک نیز تفاوت دارد درخاک های ریگی که شست وشو سریعتر صورت می گیرد نیاز کودی نیز زیاد است ومصرف کود باید در چند مرحله صورت بگیرد تا از دسترس گیاه خارج نگردد. درمقدار وزمان مصرف کود چندین عوامل (نوع نبات ،مرحله رشد، نوع خاک، مقدارآبیاری ومسایل اقتصادی ) دخیل است وهردهقان نظر به تجارب خود با درنظر داشت نوع خاک ونوع گیاه ومقدار آبی که دراختیار دارند مقدار کود را تعین ومصرف می نمایند .

کود های عضوی

هرماده عضوی که بوسیله موجودات ذره بینی خاک قابل تجزیه باشد، می توان آنرا به عنوان کود عضوی بکاربرد. کودهای عضوی به موادی گویند که از لاشه وبقایای حیوانی، نباتی، فضولات حیوانات وانسان ها وزوائد زندگی آنها بوجود آمده باشد. خاکهای که تا ۲فیصد مواد عضوی داشته باشد فقیر وخاکهای که بیش از ۴ فیصد مواد عضوی داشته باشد خاکهای غنی اند، کودهای تازه حیوانی حاوی موادی اند که بنام امونیاک یاد میشود که برای نبات مضر است باید مرحله اولی پوسیدن وتجزیه شدن خودرا گذشتانده باشد. کود های عضوی از سه منبع (فضولات حیوانی، مواد زائده، بقایای نباتی ) بدست می آید، لذا می توان کودهای عضوی را به سه گروپ (کود حیوانی، کمپوست وکود سبز) تقسیم نمود .

کود حیوانی

کود حیوانی را می توان از منابع مختلف تهیه نمود، کود حیوانی مجموعه از مواد بستری (مدفوع گاو، گوسفند، مرغ ویا هرحیوان دیگر) می باشد که از پرورش ونگهداری حیوانات بدست می آيد، مدفوع حیوانات وپرندگان کود حیوانی می باشد. مخلوطی از مدفوعات حیوانات ومواد داخل طویله کود حیوانی است مقدار عناصر درکود حیوانات مختلف متفاوت است

کود سبز:

نباتات سبز، تازه ونپوسیده که به مقصد افزایش مواد عضوی خاک کشت شده وبصورت تازه بخاک برگردانده می شود کود سبز گفته می شود. عمل برگرداندن دوباره نباتات سبز را بخاک کود سبز دادن گویند. منظوراز کود سبز قلبه کردن زمین کشت شده از نبات مخصوص و نبات را درخاک پس از رشد کافی وبدون رفع حاصل دفن کردن است. کود سبز قبل از تولید تخم ودرحال شادابی بزیر خاک میگردد. از زمان های قدیم برگرداندن نباتات سبز به منظور تقویت واصلاح مزارع طریقه معمولی دهاقین بوده است درکشور ما برای تقویت خاک فالیزکاری سبزی کاری بوته های اسفند را زیر ریشه نباتات مذکور زیر خاک می کنند. درمزارع شالی از تلخه، خاربزی، خارشتری  وبوته استفاده می کنند. خلاصه کود سبز یعنی استفاده از نباتات زنده وکامل به عنوان کود عضوی میباشد.

اهداف استفاده از کود سبز

• ازدیاد حجم مواد عضوی درخاک معادل ضایعات مواد عضوی توسط نبات کشت شده.
• ممانعت شست شوی مواد عضوی از خاک .
• ازدیاد نایتروجن ترکیبی (اگر از نباتات لیگیوم جهت کود سبز استفاده شده باشد).
• افزایش ماده عضوی درخاک .
• جلوگیری از فرسایش خاک .
• مبارزه با علف های هرزه .

نباتات کود سبز

نباتاتی که بمقصد کود سبز استفاده میگردد باید دارای خواص ذیل باشد.

1)     سریع رشد کند.

2)     شاخ وبرگ فراوان وپرآب داشته باشد.

3)     درخاک فقیر رشد کرده بتواند.

مهمترین نباتات که به عنوان کود سبز مورد استفاده قرار می گیرند عبارت از

1. سویا بین
2. انواع لوبیا
3. جودر
4. شبدر
5. جو
6. گندم

کمپوست

کمپوست را می توان از کاه وپخل باقیمانده غلات، علف های هرزه، برگ درختان، زباله های شهری، لجن فاضلاب، بقایای چوب بری ها، بقایای کشتارگاها وهرماده که قابل تجزیه باشد تهیه نمود.

طریق تهیهء کمپوست

تهیه کمپوست به دوشیوه صنعتی وغیر صنعتی صورت می گیرد ودرافغانستان کارخانه تولید کمپوست هنوز رایج نیست. به شیوه غیر صنعتی تهیه کمپوست بطورکلی یکسان است، طوریکه قبلاً نیز تذکر داده شد کمپوست ازبقایای گیاهی، بقایای کارخانجات، لجن فاضلاب، زباله های شهری وبقایای حیوانی تهیه می شود از مواد فوق هرکدام در اختیارما قرار داشته باشد تهیه کمپوست از آنها بطورکلی به طریقه زیر می باشد.

1. مواد کمپوست را به ضخامت ۷ تا ۱۰ سانتی متر روی سطح زمین یا حفره قرار می دهیم .
2. برای هر سطل مواد کمپوست ۱۰۰ گرام کود فاسفورس دار ۴۰ گرام یوریا می پاشیم .
3. روی لایه آب می پاشیم تا خوب مرطوب شود .
4. بطور متناوب روی هرلایه خاک ویا کود حیوانی اضافه می نمایم اگر از کود حیوانی استفاده می شود لازم نیست کود یوریا مصرف گردد اما مصرف کود فاسفورس دار حتمی است .

مواد کمپوست شده  را همیشه مرطوب نگهداشته وهر ۲ تا ۴ هفته یکبار زیرورو می نمایم.
6. خیلی زیرورونشود که حرارت آن از بین می رود وعامل بیماریزا زنده می ماند.
کمپوست وقتی آماده مصرف است  که مواد استفاده شده کاملا پوسیده وپودر شده باشد. مدت پوسیدو وپودر شدن نظر به مواد کمپوست فرق می کند. زباله های شهری مدت شش هفته  وخاک اره ممکن چند ماه را دربربگیرد تا بپوسد وپودر گردد دراثنای تجزیه دراثر فعالیت مایکروارگانیزم ها بوی نامطلوب از کمپوست خارج می گردد وتکثیر مگس وپشه زیاد می شود برای کم کردن بوی آن مواد هوا داده شود وبرای از بین بردن حشرات از حشره کش استفاده گردد.